Adrenalin, α ve β adrenerjik reseptörleri aktive eden endojen bir katekolamindir. Etkileri doza bağımlıdır: düşük dozlarda (0.01–0.30 µg/kg/dk) β etkisi baskındır (inotropi, kronotropi, bronkodilatasyon); yüksek dozlarda α₁ etkisi öne çıkar ve sistemik vasküler direnç artar. Bu profil, adrenalini hem inotrop hem vazopresör olarak kullanılabilen tek pratik ajan haline getirir.
Yoğun bakımdaki başlıca endikasyonları kardiyak arrest, anaflaksi, refrakter şok ve refrakter bronkospazmdır.
Kardiyak Arrest
Adrenalin ileri yaşam desteğinin temel ilacıdır. PARAMEDIC2 çalışmasında (Perkins ve ark., NEJM 2018) hastane dışı arrestte 8014 hastada 1 mg IV adrenalin plaseboya karşı değerlendirildi. Adrenalin grubunda (ROSC — return of spontaneous circulation, spontan dolaşımın geri dönmesi) oranı belirgin yüksekti (%36.3 vs %11.7). Otuz günlük sağkalımda küçük ama anlamlı fark adrenalin lehineydi (%3.2 vs %2.4); üç ayda iyi nörolojik sonuç açısından fark gösterilemedi. Sağkalanlarda ağır nörolojik bozukluk adrenalin grubunda daha sıktı.
Güncel kılavuzlar (ILCOR, ERC, AHA): şoklanamayan ritimlerde olabildiğince erken, şoklanabilir ritimlerde üçüncü şoktan sonra 1 mg IV/IO adrenalin; sonrasında 3–5 dakikada bir tekrar. Yüksek doz adrenalin (5–10 mg) önerilmez.
Anaflaksi
İlk basamak tedavidir ve gecikmeden uygulanmalıdır.
- IM yol standarttır: uyluğun anterolateral kasına 0.3–0.5 mg (0.01 mg/kg, maks 0.5 mg).
- Yanıtsız hastada 5–15 dakika arayla tekrarlanır; persistan hipotansiyonda IV infüzyona (0.05–0.5 µg/kg/dk) geçilir.
- IV bolus yalnızca dolaşım kollapsında, dilüe edilmiş halde (50–100 µg) ve monitör altında verilir.
- β-bloker kullanan hastada yanıt zayıfsa glukagon (1–5 mg IV bolus) eklenir.
Antihistaminik ve kortikosteroid yardımcı tedavilerdir; mortaliteyi azaltan tek ajan adrenalindir.
Şok
Septik şok
Surviving Sepsis Campaign önerisine göre birinci basamak vazopresör norepinefrindir; adrenalin, hedef MAP’a ulaşılamadığında veya düşük debili tabloda ikinci basamak olarak yer alır. Avantajı tek infüzyonla hem vazokonstrüksiyon hem inotropi sağlamasıdır; dezavantajı laktat artışı (sepsis takibinde yanıltıcı), aritmi ve splanknik hipoperfüzyondur.
Kardiyojenik şok
OptimaCC çalışması (Levy ve ark., JACC 2018) akut MI sonrası kardiyojenik şokta 57 hastayı adrenalin veya norepinefrine randomize etti. Adrenalin grubunda refrakter şok oranı anlamlı yüksek bulundu, kalp hızı ve laktat değerleri daha yüksekti, çalışma güvenlik gerekçesiyle erken sonlandırıldı; mortalitede fark yoktu. Norepinefrin birinci basamaktır; adrenalin yalnızca refrakter durumlarda veya derin bradikardinin eşlik ettiği tablolarda düşünülmelidir.
Refrakter Bronkospazm
İnhale β₂-agonistlere yanıt vermeyen ölümcül astımda IM adrenalin (0.3–0.5 mg) etkilidir; mekanik ventilasyon altındaki hastada IV infüzyon (0.05–0.5 µg/kg/dk) düşünülebilir. Nebülize adrenalin yetişkinde rutin değildir; post-ekstübasyon stridoru ve çocuk krupunda etkilidir.
Doz Özeti
| Endikasyon | Doz | Yol |
|---|---|---|
| Kardiyak arrest | 1 mg, 3–5 dk arayla | IV/IO |
| Anaflaksi (yetişkin) | 0.3–0.5 mg, 5–15 dk arayla tekrar | IM (uyluk anterolateral) |
| Anaflakside dolaşım kollapsı | 50–100 µg dilüe yavaş | IV bolus, monitör altında |
| Şokta infüzyon | 0.01–0.5 µg/kg/dk | IV (santral) |
| Post-ekstübasyon stridoru | 1 mg + 4 mL SF nebül | İnhalasyon |
Yan Etkiler
Taşiaritmi, miyokard iskemisi, laktat artışı, hiperglisemi, hipokalemi, periferik ve mezenter iskemi başlıca yan etkilerdir. Laktat artışı β₂-aracılı glikojenoliz kaynaklıdır ve hipoperfüzyona bağlı laktatla karıştırılabilir. İnfüzyon santral kateter üzerinden uygulanmalıdır; periferik ekstravazasyon cilt nekrozuna yol açar ve lokal fentolamin infiltrasyonu gerektirir.
Kaynaklar
- Perkins GD, et al. PARAMEDIC2: A randomized trial of epinephrine in out-of-hospital cardiac arrest. N Engl J Med 2018;379(8):711–721.
- Levy B, et al. OptimaCC: Epinephrine versus norepinephrine for cardiogenic shock after acute myocardial infarction. J Am Coll Cardiol 2018;72(2):173–182.
- Evans L, et al. Surviving Sepsis Campaign 2021. Crit Care Med 2021;49(11):e1063–e1143.
- Soar J, et al. ERC Guidelines 2021: Adult Advanced Life Support. Resuscitation 2021;161:115–151.
- Cardona V, et al. World Allergy Organization Anaphylaxis Guidance 2020. World Allergy Organ J 2020;13(10):100472.
- Holmberg MJ, et al. Vasopressors during adult cardiac arrest: a systematic review and meta-analysis. Resuscitation 2019;139:106–121.
